Nova Istra

81 Almir BAŠOVIĆ IVO ANDRIĆ IX. Na prvo poglavlje u kojem se govori o Lotikinom hotelu nadovezuje se poglavlje koje počinje opisom Zarijeve mehane kao prostora koji stoji na raspolaganju pija- nom gostu izbačenom iz Lotikinog hotela. Svijet koji se veseli u toj mehani smje- njuje se, a odnos ljudi prema onima koji su stalno tu i koji služe za zabavu Andrić opisuje parafrazirajući slavnu zadaću teatra koju iznosi Shakespeareov Hamlet go- voreći da teatar „biću svijeta pokazuje njegov oblik i otisak“. Za odnose ljudi prema likovima koji su„nešto kao umetnici u jednoj sredini u kojoj je umetnost nepozna- ta“ pripovjedač kaže:„Njih mogu svirepi da izvrgavaju podsmehu ili tuku, bojažljivi da psuju, darežljivi da darivaju; sujetni kupuju njihova laskanja, sumorni i ćudljivi njihove šale i nastranosti, razvratnici njihove smelosti ili usluge.“ (str. 228) Kao po- seban među „likovima za zabavu“ izdvaja se Salko Ćorkan i upravo taj lik na naj- bolji način pokazuje u kojoj mjeri se Andrićeva ćuprija na Drini može povezati sa teatrom. Pripovjedač govori o tome kako je poslije austrijske okupacije u kasabu došao prvi cirkus i kako se Ćorkan zagledao u djevojku koja je igrala na žici, a ta se ljubav još pominje, iako je otada prošlo nekoliko godina i svijet se navikao na dola- zak svirača, pelivana i mađioničara. Kao paralela Ćorkanovoj ljubavi prema Švabici koja igra na žici uvodi se zadirkivanje Ćorkana zbog toga što je stari Hadži Omer oženio „njegovu“ lijepu Pašu, a zatim slijedi Ćorkanova tačka na mostu koja u sebi okuplja nekoliko važnih značenjskih segmenata ovog romana. Nakon što jedno jutro osvanu pijući i pjevajući, likovi iz Zarijeve mehane odlaze do mosta i klade se ko smije prijeći most, ali „po uskoj kamenoj ogradi, bleštavoj od tankog leda“ (str. 240). Slijedi opis Ćorkanovog prelaska mosta koji je paralela Šva- bičinoj tački u cirkusu. Umjesto da hoda, Ćorkan počinje igrati, odjednom„postaje lak i vešt, kao što čovek biva ponekad u snovima“ (str. 241). On lebdi nad provalijom „kao da je krilat“ i to više nije onaj Ćorkan iz čaršije i mehane niti je pod njegovim nogama ograda mosta, već je to „ona svetla željena staza velikih podviga, a tamo na dalekom njenom kraju, tamo je carski grad Brusa sa istinskim bogatstvom i zakoni- tim nasleđem, a tamo je negde i sunce koje je zašlo, i lepa Paša sa muškim detetom, njegova žena sa njegovim sinom“ (str. 242). Ćorkan u ovoj epizodi funkcionira kao posrednik između važnih opozicija koje stoje u temelju Andrićevog umjetničkog postupka. Ćorkan nije ni lud ni normalan, on nije ni živ ni mrtav (na tom je mostu „hiljadu puta mislio na slatku smrt“, a sada je to „neostvarljivo putovanje o kojem mu svake večeri u mehani govore“). Ćorkan jednim dijelom podsjeća i na vezu skeledžije Jamaka sa Haronom, jer Ćorkan kao i Jamak ima samo jedno oko, kao i Jamak on prelazi Drinu„bez mosta“, a za Ćorkana se doslovno kaže da „hoda onuda kuda je zabranjeno i kuda niko ne ide“ (str. 243).